Artykuł został opublikowany przez portal Infor.pl:
Profil eksperta portalu Infor.pl:
https://www.infor.pl/eksperci/107602,Pamela-Opoczka.html
W czasach, gdy granice dopuszczalnego zachowania znacznie się przesuwają, występuje dużo zwolenników postulujących za tym aby zmniejszyć próg wiekowy małoletnich, dopuszczający ich obcowanie płciowe. Czy jednak seks z małoletnim za jego zgodą może wyłączać bezkarność na gruncie polskiego prawa?
Zacznijmy może od tego, że seks z małoletnim poniżej 15 roku życia został spenalizowany na podstawie art. 200 § 1 Kodeksu karnego. Brzmi on następująco:
㤠1. Kto obcuje
płciowo z małoletnim poniżej lat 15 lub dopuszcza się wobec takiej osoby innej
czynności seksualnej lub doprowadza ją do poddania się takim czynnościom albo
do ich wykonania, podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12”.
Co bardzo ważne,
przepis ten wprowadza odpowiedzialność karną jedynie dla dorosłego sprawcy,
który dopuszcza się seksu lub innych czynności seksualnych z osobą poniżej 15 roku
życia. Dorosły sprawca to w świetle polskiego prawa taki, który ukończył
17 lat (stanowi o tym art. 10 k.k.).
Przepis ten nie
wprowadza zatem odpowiedzialności karnej dla osoby, która współżyje z kimś
innym nie ukończywszy 15 lat lub dla dwóch współżyjących ze sobą małoletnich
poniżej 15 roku życia. Pamiętajmy bowiem, że nieletni nie odpowiadają na
zasadzie Kodeksu karnego, za wyjątkiem przepisów wyraźnie w nim wskazanych (mowa
o tym w art. 10 § 2 k.k.). W takiej sytuacji w grę wchodziłaby
odpowiedzialność nieletniego za jego demoralizację na podstawie Ustawy o postępowaniu
w sprawach nieletnich z dnia 26 października 1982 r.
"Przepis ma chronić dzieci przed
nadużyciem seksualnym w stosunku do nich. Nie jest więc przestępstwem z art. 200
k.k. np. stosunek seksualny dwojga czternastolatków" (zob. L. Gardocki,
Prawo karne, Warszawa 2008, s. 247) [„Kodeks karny. Komentarz”, red. Stefański
2021, wyd. 26].
"Artykuł 200 k.k. w założeniu ma
ochronę dzieci przed nadużyciem seksualnym ze strony dorosłych; nie stanowi
zatem omawianego przestępstwa obcowanie płciowe dwojga małoletnich poniżej lat
15" (zob. M. Surkont, Prawo karne. Podręcznik dla studentów administracji,
Sopot 1998, s. 173) [„Kodeks karny. Komentarz”, red. Stefański 2021, wyd. 26].
Trzeba zaznaczyć,
że dla odpowiedzialności karnej sprawcy, zgoda osoby małoletniej na seks nie ma
żadnego znaczenia. Dla uchylenia się od odpowiedzialności karnej w takiej
sytuacji, szansą będzie wykazanie sprawcy przed sądem, że pozostawał on w
błędzie co do wieku osoby pokrzywdzonej. Zgodnie bowiem z art. 28 § 1 k.k.,
„nie popełnia przestępstwa, kto pozostaje w usprawiedliwionym błędzie co
do okoliczności stanowiącej znamię czynu zabronionego”.
W toku procesu karnego będzie
najprawdopodobniej powołany biegły np. z zakresu antropologii, który będzie
musiał ocenić, na ile sprawca mógł stwierdzić, na podstawie wyglądu osoby
pokrzywdzonej, że obcuje z osobą powyżej 15 roku życia.
Opinia biegłego
nie powinna jednakże przesądzać o wyniku sprawy. Należy przecież wziąć pod
uwagę, że szacowanie wieku danej osoby jest bardzo indywidualne i zależy także
od ubioru tej osoby w momencie zdarzenia i jej zachowania. Są to części
składowe, które dopiero ocenione sumarycznie mogą dać właściwą odpowiedź na
pytanie czy sprawca mógł przewidywać, że osoba, z którą współżył była poniżej
15 roku życia.
Ustalenie jednak błędu po stronie sprawcy
co do wieku osoby pokrzywdzonej skutkować będzie wyłączeniem jego
odpowiedzialności karnej. Warto spojrzeć na następujące orzeczenia dotyczące
tego aspektu:
1. „Zdarzający się tu błąd co do wieku ofiary wyłącza umyślność sprawcy, zatem i jego odpowiedzialność karną. Błąd co do wieku ofiary zachodzi, gdy modelowy obywatel o cechach psychofizycznych sprawcy nie mógłby w podobnych okolicznościach rozpoznać, że przedmiotem czynności wykonawczej jest małoletni poniżej lat 15” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 12 sierpnia 2020 r., sygn. II AKa 106/20).
2. „W wypadku przestępstwa z art. 200 § 1 k.k. ewentualny błąd co do
liczbowego znamienia określonego tam czynu zabronionego należy rozważać z
uwzględnieniem takich okoliczności, jak w szczególności wygląd małoletniego, w
tym jego wzrost oraz ubiór w czasie czynu. Relewantnym kryterium jest
także stopień rozwoju psychicznego pokrzywdzonego” (wyrok Sądu Apelacyjnego w
Krakowie z dnia 14 grudnia 2017 r., sygn. akt II AKa 233/17).
Warto również pamiętać, że przestępstwo z
art. 200 § 1 k.k. jest ścigane z urzędu z oskarżenia publicznego. Zostało ono wprowadzone z uwagi na konieczność ochrony
prawidłowego rozwoju psychicznego i fizycznego małoletnich oraz ze względu na
potrzebę zapobieżenia ich deprawacji i demoralizacji.
Adwokat Pamela Opoczka
Kancelaria Adwokacka